Drukowane:

1. Adamski, A. (2012) Media w analogowym i cyfrowym świecie: Wpływ cyfrowej rewolucji na rekonfigurację komunikacji społecznej, Warszawa, Dom Wydawniczy Elipsa.
2. Anderson, B. (ed) (2012) Mapping the nation, London, New York, Verso.
3. Andrejuk, K. and Winiarska, A. (2020) ‘Socjologia migracji przed pandemią i w czasach pandemii – „nowa generacja” teorii migracji i adaptacji w kontekście współczesnych wyzwań badawczych’, Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, vol. 46, 4 (178), pp. 7–16.
4. Andrukowicz, W. (1994) Struktura czynności usamodzielniających i samodzielnych w procesie uczenia się, Szczecin, US.
5. Armstrong, K. (1994) A history of God: The 4000-year quest of Judaism, Christianity, and Islam, New York, Ballantine Books.
6. Arnhart, Larry, at al. (ed) (2010) Philosophy after Darwin: Classic and Contemporary Readings, Princeton, NJ, Princeton University Press.
7. Bacon, P. and Hobson, C. (2014) Human security and Japan's triple disaster.: Responding to the 2011 earthquake, tsunami and Fukushima nuclear crisis (Routledge humanitarian studies series), Abingdon, Oxon, New York, NY, Routledge.
8. Baldwin, D. A. (1997) ‘The concept of security.’, Review of International Studies, vol. 23, no. 1, pp. 5–26.
9. Banasiuk, J., Kmieciak, B., Lewandowicz, A., Stępkowski, A. and Szczypiński, O. (2018) ‘UWAGI DO STANOWISKA POLSKIEGO TOWARZYSTWA GINEKOLOGICZNEGO W SPRAWIE DEBATY PUBLICZNEJ DOTYCZĄCEJ POSTULOWANYCH ZMIAN W ZAKRESIE PRAWNEJ DOPUSZCZALNOŚCI WYKONYWANIA ZABIEGU PRZERYWANIA CIĄŻY’, Zeszyty Prawnicze, vol. 18, no. 1, pp. 193–224.
10. Barber, B. R. (2001) Jihad vs. McWorld, New York, Ballentine Books.
11. Basch, L. G., Schiller, N. G. and Szanton Blanc, C. (2003) Nations unbound: Transnational projects, postcolonial predicaments, and deterritorialized nation-states, New York, Routledge.
12. Bauböck, R. (ed) (1994) From aliens to citizens: Redefining the status of immigrants in Europe, Aldershot, Avebury.
13. Bauman, Z. (1997) Postmodernity and its discontents, Cambridge, Polity press.
14. Bell, D. (2007) ‘Cyberculture’, in Ritzer, G. (ed) The Blackwell encyclopedia of sociology, Malden, Mass., Blackwell.
15. Berg, T. R. and Gołębiewska-Bijak, M. (2018) Teatr świata: Mapy, które tworzą historię, Kraków, Znak Litera Nova.
16. Bhabha, H. K. (ed) (2002) Nation and narration, London, Routledge.
17. Bielak, T. (2018) Patchwork ['pætʃ,wɜ:(r)k]: Kulturowa cyrkulacja obiektów medialnych, Bielsko-Biała, Akademia Techniczno-Humanistyczna.
18. Bieńko, M., Rosochacka-Gmitrzak, M. and Wideł, E. (eds) (2020) Obrazy życia rodzinnego i intymności: Książka dedykowana profesor Annie Kwak, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
19. Bocheńska-Włostowska, K. (2009) Akademia umiejętności interpersonalnych: 20 spotkań z komunikacją, Kraków, Oficyna Wydawnicza "Impuls".
20. Brauch, H. G. (2011) Coping with global environmental change, disasters and security: Threats, challenges, vulnerabilities and risks, Berlin, Springer; Berghof Foundation.
21. Brewer, M. B. (1991) ‘The Social Self: On Being the Same and Different at the Same Time’, Personality and Social Psychology Bulletin, vol. 17, no. 5, pp. 475–482.
22. Brown, D. E. (1991, 2017) Human universals, Philadelphia, Temple university press.
23. Brubaker, R. (1996) Nationalism reframed: Nationhood and the national question in the New Europe, Cambridge, England, New York, Cambridge University Press.
24. Brud, P. P., Rogoza, R. and Cieciuch, J. (2020) ‘Personality underpinnings of dark personalities: An example of Dark Triad and deadly sins.’, vol. 163, p. 110085.
25. Camdessus, M. (2019) Rok 2050: wyzwania i prognozy., Warszawa, Wydawnictwo Nieoczywiste-imprint GAB Media.
26. Chalmers, A. F. and Chmielewski, A. (1997) Czym jest to, co zwiemy nauką?: Rozważania o naturze, statusie i metodach nauki : wprowadzenie do współczesnej filozofii nauki, Wrocław, Siedmioróg.
27. Chaput, C. J. and Sobolewska, M. (2019) Obcy w obcej ziemi: Życie wiarą w postchrześcijańskim świecie, Warszawa, Wydawnictwo Sióstr Loretanek.
28. Chartrand, T. L. and Bargh, J. A. (1999) ‘The chameleon effect: The perception–behavior link and social interaction’, Journal of Personality and Social Psychology, vol. 76, no. 6, pp. 893–910.
29. Checkel, J. T. (2005) ‘International Institutions and Socialization in Europe: Introduction and Framework’, International Organization, vol. 59, no. 04.
30. Cieślarczyk, M. ‘Metody i techniki badawcze stosowane w badaniach problemów bezpieczeństwa.’, in Czupryński, Wiśniewski et al. (Red.) (2015), Bezpieczeństwo. Teoria-Badania-Praktyka., pp. 59–74.
31. Cox, B., Cohen, A. and Kosarzycki, R. (2018) Ukryte siły Natury, Kraków, Copernicus Center Press.
32. Czaja, J. (2008) Kulturowe czynniki bezpieczeństwa., Kraków, Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego.
33. Czapiński, J. and Panek, T. (2015) ‘Diagnoza Społeczna 2015. Warunki I Jakość Życia Polaków’, Contemporary Economics, vol. 9, no. 4.
34. Czupryński, A. (2015) ‘Bezpieczeństwo w ujęciu teoretycznym.’, in Czupryński, A., Wiśniewski, B. and Zboina, J. (eds) Bezpieczeństwo. Teoria - Badania - Praktyka., Józefów k/Otwocka, Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, pp. 9–25.
35. Czupryński, A. (2015) ‘Naukowe aspekty bezpieczeństwa.’, in Czupryński, A., Wiśniewski, B. and Zboina, J. (eds) Bezpieczeństwo. Teoria - Badania - Praktyka., Józefów k/Otwocka, Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, pp. 35–48.
36. Czupryński, A., Wiśniewski, B. and Zboina, J. (eds) (2015) Bezpieczeństwo. Teoria - Badania - Praktyka., Józefów k/Otwocka, Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej.
37. Czuryk, M., Dunaj, K., Karpiuk, M. and Prokop, K. (2016) Bezpieczeństwo państwa:: Zagadnienia prawne i administracyjne., Olsztyn, Wydział Prawa i Administracji UWM.
38. Daft, S. E. (2017) Human security discourse and international law: a principled approach., Abingdon, Oxon [UK], New York, Routledge.
39. Dawidczyk, A. (2015) ‘Podstawy badań bezpieczeństwa.’, in Czupryński, A., Wiśniewski, B. and Zboina, J. (eds) Bezpieczeństwo. Teoria - Badania - Praktyka., Józefów k/Otwocka, Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej, pp. 48–59.
40. Degli Esposti, P. (2007) ‘Cyberculture’, in Ritzer, G. (ed) The Blackwell encyclopedia of sociology, Malden, Mass., Blackwell, pp. 1–4.
41. Dennett, D. C. (1993) Consciousness explained, London, Penguin.
42. Deutsch KW (1954) Political Community at the International Level: Problems of Definition and Measurement.
43. DiSalvo, J., Hobson, C. Z. and Rosso, G. A. (eds) (2015) Blake, politics, and history., London, Routledge.
44. Dmowski, R. and Tomczyk, N. (2018) Kościół, naród i państwo, Wrocław, Wydawnictwo "Nortom".
45. Dodge, R., Daly, A., Huyton, J. and Sanders, L. (2012) ‘The challenge of defining wellbeing.’, International Journal of Wellbeing, vol. 2, no. 3, pp. 222–235.
46. Duch, R. M. and Taylor, M. A. (1993) ‘Postmaterialism and the Economic Condition’, American Journal of Political Science, vol. 37, no. 3, p. 747.
47. Eichenberg, R. C. and Dalton, R. J. (2007) ‘Post-Maastricht Blues: The Transformation of Citizen Support for European Integration, 1973–2004’, Acta Politica, vol. 42, 2-3, pp. 128–152.
48. Elsherif, I. A. (ed) (2021) Translating cultures in search of human universals /dc edited by Ikram Ahmed Elsherifi, Newcastle-upon-Tyne, Cambridge Scholars Publisher.
49. Fard, R. (2019) ‘The New Foreign-Policy Pendulum: Geopolitical Codes of German Foreign Policy in the Post-bipolar World Order’, Politics in Central Europe, vol. 15, no. 3, pp. 383–418.
50. Ferreira, S. (2019) ‘Borders in the Age of Human Mobility’, in Ferreira, S. (ed) Human Security and Migration in Europe’s Southern Borders, Cham, Springer International Publishing, pp. 51–65.
51. Ferreira, S. (2019) ‘Challenges to Transnational Migration’, in Ferreira, S. (ed) Human Security and Migration in Europe’s Southern Borders, Cham, Springer International Publishing, pp. 31–49.
52. Ferreira, S. (2019) ‘EU Border Management: Towards an Effective Control?’, in Ferreira, S. (ed) Human Security and Migration in Europe’s Southern Borders, Cham, Springer International Publishing, pp. 87–106.
53. Ferreira, S. (2019) ‘Policies and Practices on Migration in the EU’, in Ferreira, S. (ed) Human Security and Migration in Europe’s Southern Borders, Cham, Springer International Publishing, pp. 67–85.
54. Ferreira, S. (2019) ‘Towards Migration Governance’, in Ferreira, S. (ed) Human Security and Migration in Europe’s Southern Borders, Cham, Springer International Publishing, pp. 9–29.
55. Flint, C. (2017) Introduction to geopolitics, Abingdon, Routledge.
56. Fukuyama, F. (1996) ‘Banal Nationalism’, Foreign Affairs, vol. 75, no. 3, p. 133.
57. Gasper, D. and Gómez, O. A. (2015) ‘Human security thinking in practice: ‘personal security’, ‘citizen security' and comprehensive mappings.’, Contemporary Politics, vol. 21, no. 1, pp. 100–116.
58. Gasper, D. and Trương, T.-Đ. (2011) Transnational migration and human security.: The migration-development-security nexus., Berlin, New York, Springer.
59. Gellner, E. (1995) Culture, identity and politics, Cambridge, Cambridge University Press.
60. Global Council for Happiness and Wellbeing (2019) Global Happiness and Wellbeing Policy Report 2019, Global Council for Happiness and Wellbeing Sustainable Development Solutions Network.
61. Góralska, R. (2020) ‘Uważność: technika uczenia się czy droga wspierania (samo)rozwoju?’, Rocznik Andragogiczny, vol. 26, p. 109.
62. Gorlewska, E. (2019) Słownictwo aksjologiczne w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: Znaczenia tekstowe a konotacje potoczne, Białystok, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
63. Groh, A. (2020) Theories of culture, London, New York, Routledge, Taylor & Francis Group.
64. Grzymała-Moszczyńska, H. J. (2004) Religia a kultura: Wybrane zagadnienia z kulturowej psychologii religii, Kraków, Wydaw. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
65. Gulczyński, M. (2004) Panorama systemów politycznych świata, Waraszawa, Wydawn. Sejmowe.
66. HALL, I. A. (2014) ‘‘Time of Troubles’: Arnold J. Toynbee's twentieth century’, International Affairs, vol. 90, no. 1, pp. 23–36.
67. Hannerz, U. (1996) Transnational connections: Culture, people, places [Online], London and New York, Routledge.
68. Harari, Y. N. (2014) Sapiens: od zwierząt do bogów, Kraków, Wydawnictwo Literackie.
69. Harari, Y. N. (2018) 21 lekcji na XXI wiek, Kraków, Wydawnictwo Literackie.
70. Harari, Y. N. (2019) Homo deus: krótka historia jutra, Kraków, Wydawnictwo Literackie.
71. Hawking, S. W. (2018) Brief answers to the big questions, London, John Murray.
72. Hermanussen, M. and Bogin, B. (2014) ‘Auxology - an editorial’, Italian journal of pediatrics, vol. 40, p. 8.
73. Higgins, C. (ed) (2011) Identity formation in globalizing contexts: Language learning in the new millennium l'Université de Hawaii, du 26 au 28 mars 2007], Berlin, Boston, Mass., De Gruyter Mouton.
74. Homolar, A. (2015) ‘Human security benchmarks: Governing human wellbeing at a distance’, Review of International Studies, vol. 41, no. 5, pp. 843–863.
75. Hudson, N. F. (2009) Gender, human security and the United Nations: Security language as a political framework for women, New York NY, London, Routledge.
76. Huntington, S. P. (2002) The clash of civilizations and the remaking of world order, London, New York (N.Y.), Free Press.
77. Ingarden, R. (2017) Książeczka o człowieku, Kraków, Wydawnictwo Literackie.
78. Jáuregui Bereciartu, G. and Douglass, W. A. (1994) Decline of the Nation-State, Reno, Las Vegas, London, University of Nevada press.
79. Jessop, B. (2007) State power: A strategic-relational approach, Cambridge, Malden, Mass., Polity.
80. Józef, N. (1989) Socjologia wiedzy : zarys historii i problematyki, Książka i Wiedza.
81. Kaczmarek, M. and Wolański, N. (2018) Rozwój biologiczny człowieka: Od poczęcia do śmierci, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
82. Katzner, K. (2002) The languages of the world, 3rd edn, London, New York, Routledge.
83. Kleer, J. and Prandecki, K. (eds) (2018) Bezpieczeństwo Europy w globlnym świecie: Szanse i zagrożenia przyszłości w warunkach przesileń cywilizacyjnych, Warszawa, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN.
84. Kostecki, W. (2012) Strach i potęga: bezpieczeństwo międzynarodowe w XXI wieku, Warszawa, Wydawnictwo Poltext.
85. Kostromina, S. N. and Grishina, N. V. (2018) ‘The Future of Personality Theory: a Processual Approach’, Integrative psychological & behavioral science, vol. 52, no. 2, pp. 296–306.
86. Koziej, S. (ed) (2013) Biała księga bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego.
87. Koziej, S. (2006) Między piekłem a rajem: szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku, Toruń, Adam Marszałek.
88. Koziej, S. and Poland (eds) (2013) White Book on National Security of the Republic of Poland, Warsaw, National Security Bureau.
89. Kuznet︠s︡ov, V. (2006) Foundations of geoculture: sociology of geocultural dynamics of security in world 21‐culture-network, Moscow, Kniga & Business.
90. Kymlicka, W. (1998) Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights, Oxford, Clarendon.
91. La Guardia, J. G., Ryan, R. M., Couchman, C. E. and Deci, E. L. (2000) ‘Within-person variation in security of attachment: A self-determination theory perspective on attachment, need fulfillment, and well-being’, Journal of Personality and Social Psychology, vol. 79, no. 3, pp. 367–384.
92. Lesińska, M. (2019) Niełatwe związki: Relacje polityczne między państwem pochodzenia a diasporą : Polska i polska diaspora w okresie przełomu 1989 roku i później, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
93. Li, Q. and Reuveny, R. (2003) ‘Economic Globalization and Democracy: An Empirical Analysis’, British Journal of Political Science, vol. 33, no. 01, pp. 29–54.
94. Lipowicz, I. (2017) ‘Dobro wspólne’, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, vol. 79, no. 3, p. 17.
95. Maas, V. F. (2005) Uczenie się przez zmysły: Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, 2nd edn, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
96. MacAskill, W. (2016) Doing good better: Effective altruism and a radical new way to make a difference, Londres, Guardian Books; Faber & Faber.
97. MacLean, S. J., Black, D. R. and Shaw, T. M. (2016) A decade of human security: Global governance and new multilateralisms, London, New York, Routledge.
98. Mączyńska, E. (2018) ‘Państwo i rynek w warunkach rewolucji cyfrowej i przesilenia cywilizacyjnego’, Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów, no. 161, pp. 99–109.
99. Makowski, J. (2021) Kościół w czasach dobrej zmiany, Łódź, Liberté!
100. Maliszewski, W. J. (ed) (2005) Bezpieczeństwo człowieka i zbiorowości społecznych, Bydgoszcz, Wydawn. Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego.
101. Mamzer, H. (2003) Tożsamość w podróży: Wielokulturowość a kształtowanie tożsamości jednostki, 2nd edn, Poznań, Wydaw. Naukowe UAM.
102. Martin, M. and Kaldor, M. (2012) The European Union and human security external interventions and missions, London, Routledge.
103. Mastny, V. and Zielonka, J. (2018) Human rights and security: Europe on the eve of a new era, London, Routledge, Taylor & Francis Group.
104. Maxwell, D. N., Perl, T. M. and Cutrell, J. B. (2020) ‘“The Art of War” in the Era of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)’, Clinical Infectious Diseases, ciaa229.
105. Mccarthy, A. (2008) ‘Fred Turner, "From Counterculture to Cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the Rise of Digital Utopianism"’, Journal of e-Media Studies, vol. 1, no. 1.
106. McGlinchey, S., Walters, R. and Scheinpflug, C. (eds) (2017) International relations theory, E-International Relations Pub.
107. Myrdzik, B. (2020) ‘O potrzebie kształtowania autonomii poznawczej i egzystencjalnej na lekcjach nie tylko języka polskiego’, Polonistyka. Innowacje, no. 11, pp. 7–20.
108. Nicholson, L. and Seidman, S. (1995) Social postmodernism: Beyond identity politics, Cambridge, New York, Cambridge University Press.
109. Niżnik, J. (2016) Unia Europejska w systemie geopolitycznym a kierunki ewolucji jej systemu politycznego, Warszawa, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN.
110. Novikova, K. (2018) ‘An Individual in Society: Self-Identification Processes in Modern Concepts of Identity’, Journal of Modern Science, vol. 36, no. 1, pp. 41–66.
111. Nowak, A. (2020) O historii nie dla idiotów: Rozmowy i przypadki, Kraków, Wydawnictwo Literackie.
112. Nyman, J. (2016) ‘What is the value of security? Contextualising the negative/positive debate’, Review of International Studies, vol. 42, no. 5, pp. 821–839.
113. OECD (2016) States of Fragility 2016: Understanding Violence, OECD Publishing, Paris.
114. OECD (2020) How's Life? 2020: How's life in Poland?, Paris, OECD Publishing.
115. OECD (2020) States of Fragility 2020, OECD Publishing, Paris.
116. O'LEARY, B. (1997) ‘On the Nature of Nationalism: An Appraisal of Ernest Gellner's Writings on Nationalism’, British Journal of Political Science, vol. 27, no. 2, pp. 191–222.
117. Orwell, G. (2008) Animal farm: A fairy story, London, New York, Toronto etc., Penguin books.
118. Oshri, O., Sheafer, T. and Shenhav, S. R. (2016) ‘A community of values: Democratic identity formation in the European Union’, European Union Politics, vol. 17, no. 1, pp. 114–137.
119. Panek, T. (2015) ‘Analiza porównawcza subiektywnego dobrostanu w Europie’, Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, no. 2, pp. 1–26.
120. Papież Franciszek (2015) Encyklika Laudato si': W trosce o wspólny dom, Kraków, Wydawnictwo M.
121. Pawłowski, J., Zdrodowski, B. and Kuliczkowski, M. (eds) (2020) Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa, Torun, Wydawnictwo Adam Marszaek.
122. Pellert, M., Schweighofer, S. and Garcia, D. (2020) ‘The individual dynamics of affective expression on social media’, EPJ Data Science, vol. 9, no. 1.
123. Pelton, J. N. ‘Preparing for the Next Cyber Revolution: How Our World Will Be Radically Transformed—Again!’, Springer eBooks.
124. Peng, L., Zhao, X., Tao, Y., Mi, S., Huang, J. and Zhang, Q. (2020) ‘The effects of air pollution and meteorological factors on measles cases in Lanzhou, China’, Environmental science and pollution research international, vol. 27, no. 12, pp. 13524–13533.
125. Piechowiak, M. (2012) Dobro wspólne jako fundament polskiego porządku konstytucyjnego, Warszawa, Biuro Trybunału Konstytucyjnego.
126. Piechowiak, M. (2019) Hans-Georg Gadamer: Mówię czy jestem mówiony? (Krótki kurs filozofii, 9), Unpublished.
127. Piechowiak, M. (2019) Nowożytność - Kartezjusz (Krótki kurs filozofii, 6), Unpublished.
128. Piechowiak, M. (2019) Platon: Wychodzenie z jaskini (Krótki kurs filozofii, 3), Unpublished.
129. Piechowiak, M. (2019) Sofiści kontra Sokrates: Tyfon czy ostoja łagodności? (Krótki kurs filozofii, 2), Unpublished.
130. Piechowiak, M. (2019) Średniowiecze - Tomasz z Akwinu o godności człowieka (Krótki kurs filozofii, 5), Unpublished.
131. Piejka, A., Chrześcijańska Akademia Teologiczna and Wydawnictwo (2017) Kultura pokoju jako wyzwanie edukacyjne, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe ChAT.
132. Pinker, S. (2018) Enlightenment now: The case for reason, science, humanism, and progress, New York, Viking.
133. Pinker, S. and Bieroń, T. (cop. 2015) Zmierzch przemocy: Lepsza strona naszej natury, Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo.
134. Piwowarski, J. (2020) ‘Romb (kultury) bezpieczeństwa. Redefinicja środowiska bezpieczeństwa’, Kultura Bezpieczeństwa. Nauka – Praktyka - Refleksje, vol. 37, no. 37, pp. 30–46.
135. Piwowarski, J. and Trzciński, Ł. (2020) ‘Metodologiczna tożsamość antropologii bezpieczeństwa. Prolegomena’, Forum Socjologiczne, vol. 10, pp. 29–39.
136. Pockett, S. (2017) ‘Consciousness Is a Thing, Not a Process’, Applied Sciences, vol. 7, no. 12, p. 1248.
137. Polska Akademia Nauk (2020) Zmiana klimatu - skutki dla polskiego społeczeństwa i gospodarki, Warszawa, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" PAN.
138. Polska Akademia Nauk (2020) Zmieniający się świat a globalizacja, Warszawa, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus".
139. Prandecki, K. (2016) ‘Dobro wspólne a zrównoważony rozwój’, Optimum. Studia Ekonomiczne, 4(82), pp. 55–68.
140. Prime, H., Wade, M. and Browne, D. T. (2020) ‘Risk and resilience in family well-being during the COVID-19 pandemic’, The American psychologist, vol. 75, no. 5, pp. 631–643.
141. Raczkowski, K., Żukrowska, K., Żuber, M. and Difin (2013) Interdyscyplinarność nauk o bezpieczeństwie: paradygmat, wiedza, demarkacja, Warszawa, Difin.
142. Ramachandran, V. S., Binder, A., Binder, M. and Kołodziej-Józefowicz, E. (cop. 2012) Neuronauka o podstawach człowieczeństwa: O czym mówi mózg?, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
143. Ramírez, J. M. and Biziewski, J. ‘A Shift in the Security Paradigm: Global Challenges Is Europe Ready to Meet Them?’, Springer eBooks.
144. Reardon, B. A. and Hans, A. (2019) The gender imperative : human security vs state security, Routledge.
145. Singer, Peter (Red.) Górnicka-Kalinowska, Joanna (Red.) (1998) Przewodnik po etyce, Warszawa, Książka i Wiedza.
146. Rembierz Marek (2018) ‘Edukacja międzykulturowa jako ćwiczenie duchowe. Pedagogiczne wymiary kształtowania kultury duchowej i rozumienia wartości ponadkulturowych w kontekście zróżnicowania religijnego i pluralizmu światopoglądowego.’, EDUKACJA MIĘDZYKULTUROWA NA ŚWIECIE, vol. 2018, no. 2, pp. 90–130.
147. Ritzer, G. (ed) (2007) The Blackwell encyclopedia of sociology, Malden, Mass., Blackwell.
148. Robertson, R. (1992) Globalization: Social theory and global culture, London, Sage.
149. Rosling, H., Rosling, O., Rosling Rönnlund, A. and Popławska, M. (2018) Factfulness: Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą, Poznań, Media Rodzina.
150. Rotfeld, A. D. and Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (eds) (2008) Dokąd zmierza świat?, Warszawa, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
151. Rushton, S. and Youde, J. (2014) Routledge handbook of global health security, London, Routledge.
152. Samsonowicz, H. (2017) My o sobie: Portret własny mieszkańców ziem polskich u schyłku średniowiecza, Warszawa, Wydawnictwa Drugie.
153. Schopenhauer, A. and Saunders, T. B. (2010) On human nature: Essays in ethics and politics, Mineola N.Y., Dover Publications.
154. Shapiro, S. L., Carlson, L. E., Astin, J. A. and Freedman, B. (2006) ‘Mechanisms of mindfulness’, Journal of Clinical Psychology, vol. 62, no. 3, pp. 373–386.
155. Sheehan, M. (2018) National and International Security, Routledge.
156. Shepherd, L. J. (ed) (2013, cop. 2013) Critical approaches to security: An introduction to theories and methods, London, New York (N.Y.), Routledge.
157. Shepherd, J. (2004) ‘What is the Digital Era?’, in Doukidis, G. I., Mylonopoulos, N. and Pouloudi, N. (eds) Social and economic transformation in the digital era, Hershey, PA, Idea Group Pub, pp. 1–18.
158. Shepherd LJ (2013) ‘Critical Approaches to Security’, in, Routledge.
159. Shields, R. and Paulson, J. (2015) ‘‘Development in reverse’? A longitudinal analysis of armed conflict, fragility and school enrolment’, Comparative Education, vol. 51, no. 2, pp. 212–230.
160. Shiroishi, Y., Uchiyama, K. and Suzuki, N. (2018) ‘Society 5.0: For Human Security and Well-Being’, Computer, vol. 51, no. 7, pp. 91–95.
161. Simons, G. and Glaser, M. A. (2019) ‘New Cold War and the Crisis of the Liberal Global Order’, Outlines of global transformations: politics, economics, law, vol. 12, no. 3, pp. 77–93.
162. Skimina, E., Cieciuch, J. and Strus, W. (2018) ‘Traits and values as predictors of the frequency of everyday behavior: Comparison between models and levels’, Current Psychology.
163. Śledziewska-Kołodziejska, K. and Włoch, R. (2020) Gospodarka cyfrowa: Jak nowe technologie zmieniają świat, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
164. Smith, A. D. (1992) ‘National identity and the idea of European unity’, International Affairs, vol. 68, no. 1, pp. 55–76.
165. Smith, A. D. (2000) The nation in history: Historiographical debates about ethnicity and nationalism, Hanover, NH, University Press of New England.
166. Smith, A. D. (2010) Nationalism: Theory, ideology, history, 2nd edn, Cambridge, GB, Malden, Mass., Polity.
167. Smith, B. (2018) Polish Civil Society: Adapting to New Pressures., CSIS International Consortium on Closing Civic Space.
168. Smith Barbara (2018) Polish Civil Society: Adapting to New Pressures: A Report of the CSIS Human Rights Initiative, Center for Strategic and International Studies.
169. Smith g. T. i Allen KB (2004).
170. Society 5.0: For Human Security and Well-Being (2021) [Online] (Accessed 8 April 2021).
171. Spring, U. O. (ed) (2009) International Security, Peace, Development and Environment, Oxford, EOLSS Publishers.
172. Spruyt, H. (2020) The world imagined: Collective beliefs and political order in the Sinocentric, Islamic and Southeast Asian international societies, Cambridge, United Kingdom, New York, NY, Cambridge University Press.
173. Sterling-Folker, J., Leira, H., Towns, A., Buzan, B. and Lawson, G. (2015) ‘The Global Transformation’, International Politics Reviews, vol. 3, no. 2, pp. 73–83.
174. Stolarczyk, M. (2018) ‘Kierunki ewolucji europejskiego systemu międzynarodowego w pierwszej i drugiej dekadzie XXI wieku 2018’, Studia Politicae Universitatis Silesiensis.
175. Szynowski, R. ‘Bezpieczeństwo w bieżącej działalności administracji publicznej.’, in Czupryński, Wiśniewski et al. (Red.) (2015) Bezpieczeństwo. Teoria-Badania-Praktyka., pp. 109–121.
176. Tadjbakhsh, S. and Chenoy, A. M. (2007) Human security: Concepts and implications, London, New York, Routledge.
177. Thomson, J. E. (1995) ‘State Sovereignty in International Relations: Bridging the Gap between Theory and Empirical Research’, International Studies Quarterly, vol. 39, no. 2, p. 213.
178. Twenge, J. M., Dziedzic, O. and Smak Słowa (2019) iGen: dlaczego dzieciaki dorastające w sieci są mniej zbuntowane, bardziej tolerancyjne, mniej szczęśliwe - i zupełnie nieprzygotowane do dorosłości* i co to oznacza dla nas wszystkich, Sopot, Smak Słowa.
179. Umiński, T. (1996) Ekologia, środowisko, przyroda: Podręcznik dla szkół średnich, 2nd edn, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
180. UNDP (ed) (2015) Work for human development, New York, NY, United Nations Development Programme.
181. UNDP (ed) (2016) Human development for everyone, New York, NY, United Nations Development Programme.
182. United Nations Development Programme (2020) The next frontier : human development and the anthropocene, United Nations Development Programme (UNDP).
183. (2015) Uważność i spokój żabki, tłum.
184. Vik, M. H. and Carlquist, E. (2018) ‘Measuring subjective well-being for policy purposes: The example of well-being indicators in the WHO "Health 2020" framework’, Scandinavian journal of public health, vol. 46, no. 2, pp. 279–286.
185. Vincent, A. (1997) ‘Liberal Nationalism: An Irresponsible Compound?’, Political Studies, vol. 45, no. 2, pp. 275–295.
186. Vries, C. E. de and van Kersbergen, K. (2007) ‘Interests, Identity and Political Allegiance in the European Union’, Acta Politica, vol. 42, 2-3, pp. 307–328.
187. (2019) W pułapce myśli.
188. Wajs, H. and Witkowski, R. (2008) Pominiki praw czlowieka w historii.: [1988-2008], Warszawa, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
189. Walker, J. (1992) ‘Voiceless Bodies and Bodiless Voices: The Drama of Human Perception in "Coriolanus"’, Shakespeare Quarterly, vol. 43, no. 2, p. 170.
190. Wierzbicka, A. (1992) Semantics, culture, and cognition: Universal human concepts in culture-specific configurations, New York, Oxford University Press.
191. Wiktorowicz, J. and et al. (2016) Pokolenia - co się zmienia?: kompendium zarządzania multigeneracyjnego, Warszawa, Wolters Kluwer.
192. Wilkinson, R. G., Pickett, K. and Listwan, J. P. (2011) Duch równości: Tam gdzie panuje równość, wszystkim żyje się lepiej, Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca.
193. Williams, P. D. (2018) ‘Strategic Communications for Peace Operations: The African Union’s Information War Against al-Shabaab’, Stability: International Journal of Security and Development, vol. 7, no. 1.
194. Wilson, E. O. (2010) ‘On Human Nature’, in Arnhart, Larry, at al. (ed) Philosophy after Darwin: Classic and Contemporary Readings, Princeton, NJ, Princeton University Press, pp. 333–342.
195. Wohn, D. Y., Ellison, N. B., Khan, M. L., Fewins-Bliss, R. and Gray, R. (2013) ‘The role of social media in shaping first-generation high school students' college aspirations: A social capital lens’, Computers & Education, vol. 63, pp. 424–436.
196. Wojciechowski, S. and Potyrała, A. (eds) (2014) Bezpieczeństwo Polski: Współczesne wyzwania, Warszawa, Difin.
197. Wong, Y. H. (2020) Deterrence in the age of thinking machines, Santa Monica, California, RAND Corporation.
198. World Bank (2019) Doing business 2020, Washington, World Bank Group.
199. World Bank (2019) World Development Report 2020: Trading for Development in the Age of Global Value Chains.
200. World Bank (2020) Doing Business 2020: Comparing Business Regulation in 190 Economies, Washington, DC, World Bank Group.
201. Wortmann, F. and Flüchter, K. (2015) ‘Internet of Things’, Business & Information Systems Engineering, vol. 57, no. 3, pp. 221–224.
202. Wrzoszczyk, M. M. (2018) ‘Edukacja jako dobro wspólne czy też dobro publiczne? - konteksty znaczeń’, Ogrody Nauk i Sztuk, vol. 8, pp. 33–39.
203. Zacher Lech W. (2018) Długofalowe trendy rozwoju społeczeństwa informacyjnego [Online], Akademia Leona Koźmińskiego.
204. Zając, P. (2020) ‘Definicja bezpieczeństwa społecznego okiem prawnika – krytyczna próba usystematyzowania pojęć’, Roczniki Nauk Prawnych, vol. 29, no. 4, pp. 129–140.
205. Zając, J., Włodkowska-Bagan, A. and Kaczmarski, M. (eds) (2015) Bezpieczeństwo międzynarodowe: Polska - Europa - Świat. (Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Ryszardowi Ziębie z okazji czterdziestolecia pracy naukowej.), Warszawa, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, Uniwersytet Warszawski.
206. Zajadło, J. (cop. 2008) Antologia tekstów dotyczących praw człowieka: [1988-2008], Warszawa, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
207. Zakaria, F. (2020) Ten lessons for a post-pandemic world, London, Penguin books.
208. Zawojski, P. (2018) Cyberkultura: Syntopia sztuki, nauki i technologii, 2nd edn, Katowice, Wydaw. Uniw. śląskiego.
209. Zięba, R. (2008) Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
210. Zięba, R. (2018) Bezpieczeństwo międzynarodowe w XXI wieku, Warszawa, Wydawnictwo Poltext.
211. Zięba, R. (2020) Poland's Foreign and Security Policy: Problems of Compatibility with the Changing International Order, Cham, Springer International Publishing; Imprint: Springer.
212. Zubik, M. (2008) Księga XX-lecia Rzecznika Praw Obywatelskich w Polsce.: [1988-2008], Warszawa, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
213. Zubrzycka-Maciąg, T. (2018) ‘Edukacja skoncentrowana na rozwiązaniach’, Edukacja – Technika – Informatyka, vol. 25, no. 3, pp. 153–158.
214. Żukrowska, K. and Grącik-Zajączkowska, M. (2006) Bezpieczeństwo międzynarodowe: Teoria i praktyka, Warszawa, Szkoła Główna Handlowa - Oficyna Wydawnicza.

Online:

1. Anderson, J., Tagliapietra, S. and Wolf, G. B. (2020) Rebooting Europe: a framework for a post COVID-19 economic recovery Bruegel [Online]. Available at https://www.bruegel.org/2020/05/rebooting-europe-a-framework-for-a-post-covid-19-economic-recovery/ (Accessed 25 May 2020).
2. Atkinson, N. (2012) Will Asteroid 2011 AG5 Hit Earth in 2040? [Online], Universe Today. Available at https://www.universetoday.com/93877/will-asteroid-2011-ag5-hit-earth-in-2040/ (Accessed 19 April 2020).
3. Atkinson, N. (2012) Will Asteroid 2011 AG5 Hit Earth in 2040? [Online], Universe Today. Available at https://www.universetoday.com/93877/will-asteroid-2011-ag5-hit-earth-in-2040/ (Accessed 19 April 2020).
4. Bae Sangmin, D. D. (2018) ‘The Wax and Wane of Human Security Norms: Revisiting the Cases of Japan and Canada Sangmin Bae i David Diaz - Academia.edu’, Journal of Human Security Studies, vol. 2018, no. 7, pp. 58–78 [Online]. Available at https://www.academia.edu/37588264/The_Wax_and_Wane_of_Human_Security_Norms_Revisiting_the_Cases_of_Japan_and_Canada (Accessed 6 March 2020).
5. Belcheva, S. (2020) ‘The spread of the COVID-19 virus and the declared state of emergency in the Republic of Bulgaria as force majeure’ [Online]. Available at https://www.linkedin.com/pulse/spread-covid-19-virus-declared-state-emergency-force-majeure-simona/.
6. Bergh, S. I., Gasper, D., Handmaker, J. and Truong, T.-D. (eds) (2014) Migration, Gender and Social Justice.: Perspectives on Human Insecurity [Online], Berlin Heidelberg, Springer Berlin Heidelberg; Imprint: Springer. Available at https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-642-28012-2#toc (Accessed 15 July 2020).
7. Berzonsky, M. D., Cieciuch, J., Duriez, B. and Soenens, B. (2011) ‘The how and what of identity formation: Associations between identity styles and value orientations’, Personality and Individual Differences, no. 50, pp. 295–299 [Online]. Available at https://www.researchgate.net/publication/257045436_The_how_and_what_of_identity_formation_Associations_between_identity_styles_and_value_orientations (Accessed 24 February 2021).
8. Bhattacharyya, M. (2020) Social Media Consumption Amidst Covid- 19: Perspective for Users' [Online], Dhenkanal. Available at https://www.researchgate.net/publication/343039897_Social_Media_Consumption_Amidst_Covid-_19_Perspective_for_Users'_Discretion_Social_Media_IIMC_Dhenkanal_Monograph_23_MEDIA_IN_THE_TIME_OF_COVID-19_ISBN978-93-5407-738-8June_2020#fullTextFileContent (Accessed 2 August 2020).
9. Bivens, R. T. (2017) Human Security: The Evolution of a Definition and the Role of the State. [Online]. Available at https://www.academia.edu/33851991/Human_Security_The_Evolution_of_a_Definition_and_the_Role_of_the_State (Accessed 2 June 2017).
10. Borkowski, R. (2001) Cywilizacja, technika, ekologia: Wybrane problemy rozwoju cywilizacyjnego u progu XXI wieku [Online], Kraków, AGH Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne. Available at http://winntbg.bg.agh.edu.pl/skrypty2/0070/.
11. Bowman, K., Sims, H., Heather Sims, H. S. and O’Neil, E. (2016) ECONOMIC-INSECURITY-2016 [Online]. Available at https://www.aei.org/wp-content/uploads/2016/09/ECONOMIC-INSECURITY-2016.pdf?x91208 (Accessed 1 July 2021).
12. Brauch, H. G. (ed) (2016) Handbook on sustainability transition and sustainable peace [Online], Cham, Springer. Available at http://myaccess.library.utoronto.ca/login?url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-319-43884-9 .
13. Brauch, H. G. (2011) Concepts of Security Threats, Challenges, Vulnerabilities and Risks. [Online]. Available at https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-17776-7_2 (Accessed 3 June 2020).
14. Brauch, Hans Günter, at al. (ed) (2016) Handbook on Sustainability Transition and Sustainable Peace [Online], Springeer. Available at https://www.springer.com/gp/book/9783319438825 (Accessed 20 July 2020).
15. Breczko, A. (2011) Podmiotowość prawna człowieka w warunkach postępu biotechnomedycznego [Online] (Google Books). Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=FrsNQH47kVgC&oi=fnd&pg=PA80&dq=podmiotowo%C5%9B%C4%87&ots=eeinL0GFW5&sig=f4Kp_QY97lM6UEZm4JZewf7uK68&redir_esc=y#v=onepage&q=podmiotowo%C5%9B%C4%87&f=false (Accessed 13 November 2020).
16. Buzan, B. and Hansen, L. (2009) The Evolution of International Security Studies. [Online], Cambridge, Cambridge University Press. Available at http://ebooks.cambridge.org/ref/id/CBO9780511817762 (Accessed 7 May 2020).
17. Cabot, C. (2017) ‘Climate change, security risks and conflict reduction in Africa.: A case study of farmer-herder conflicts over natural resources in Côte d'Ivoire, Ghana and Burkina Faso, 1960-2000.’, Springer eBooks, vol. 12 [Online]. Available at http://myaccess.library.utoronto.ca/login?url=http://books.scholarsportal.info/uri/ebooks/ebooks5/springer5/2019-08-14/2/9783642292378.
18. Cebrowski, A. K. (2000) ‘Military responses to the information age’, The RUSI Journal, vol. 145, no. 5, pp. 25–29 [Online]. DOI: 10.1080/03071840008446567 .
19. Cebula, I. (2021) O samodzielności słów kilka [Online]. Available at https://www.profesor.pl/publikacja,2211,Artykuly,O-samodzielnosci-slow-kilka (Accessed 26 January 2021).
20. Chairman of the Joint Chiefs of Staff (CJCS). (2018) Cyberspace Operations.: JP 3-12 [Online], Chairman of the Joint Chiefs of Staff (JP 3-12). Available at https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/pubs/jp3_12.pdf?ver=2018-07-16-134954-150 (Accessed 10 July 2020).
21. Cherry, K. (2021) Understanding Erikson's Stages of Psychosocial Development [Online], Verywell Mind. Available at https://www.verywellmind.com/erik-eriksons-stages-of-psychosocial-development-2795740 (Accessed 24 July 2021).
22. Chmielewska, I. Polacy pracujący za granicą w 2016 r., Narodowy Bank Polski [Online]. Available at https://ssl.nbp.pl/publikacje/migracyjne/polacy_pracujacy_za_granica_2016.pdf (Accessed 25 February 2021).
23. Clay, E. and Stokke, O. S. (2013) Food Aid and Human Security. [Online]. Available at https://doi.org/10.4324/9780203045459 .
24. (2020) Coronavirus disease 2019 [Online], Wikipedia. Available at https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Coronavirus_disease_2019&oldid=958534099 (Accessed 25 May 2020).
25. CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX 2020 (2021) [Online]. Available at https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/nzl (Accessed 11 July 2021).
26. (2020) ‘COVID19-and-Peaceweb’ [Online]. Available at http://visionofhumanity.org/app/uploads/2020/06/COVID19-and-Peaceweb.pdf (Accessed 18 July 2020).
27. Curyło, A. (2019) Od przymusu do wyboru. [Online]. Available at https://pisarze.pl/2019/07/09/artur-curylo-od-przymusu-do-wyboru/ (Accessed 25 February 2021).
28. Diamantopoulou, A. (2020) Five ways that the coronavirus should transform the EU. [Online], EFCR, The European Council on Foreign Relations. Available at https://www.ecfr.eu/article/commentary_five_ways_that_the_coronavirus_should_transform_the_eu (Accessed 8 July 2020).
29. Eberhard, David M., Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (ed) (2012, 2021) Ethnologue: Languages of the World. [Online], 24th edn, Dallas, Texas. Available at https://www.ethnologue.com./ (Accessed 1 July 2021).
30. Higgins, Christina (2012) Identity Formation in Globalizing Contexts [Online] (Google Books). Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=SxU26Qll8LwC&oi=fnd&pg=PR9&dq=identity+in+the+globalizing+world&ots=AN4a5I7NFa&sig=gOoTaeubqGgJkNQ-P8hVZtynjXc&redir_esc=y#v=onepage&q=identity%20in%20the%20globalizing%20world&f=false (Accessed 28 October 2020).
31. Ensor, M. O. (2017) ‘Preventing Violent Extremism: Bridging the Development And Security Divide.: SDG16 and the Global Effort to Prevent Violent Extremism: Bridging the Development and Security Divide.’, IMPAKTER - Sustainable Development Goals Series [Online]. Available at https://www.academia.edu/35523583/SDG16_AND_THE_GLOBAL_EFFORT_TO_PREVENT_VIOLENT_EXTREMISM_BRIDGING_THE_DEVELOPMENT_AND_SECURITY_DIVIDE?auto=download&email_work_card=download-paper (Accessed 16 July 2020).
32. Ensor, M. O. (2017) ‘SDG16 AND THE GLOBAL EFFORT TO PREVENT VIOLENT EXTREMISM: BRIDGING THE DEVELOPMENT AND SECURITY DIVIDE’, IMPAKTER - Sustainable Development Goals Series [Online]. Available at https://www.academia.edu/35523583/SDG16_AND_THE_GLOBAL_EFFORT_TO_PREVENT_VIOLENT_EXTREMISM_BRIDGING_THE_DEVELOPMENT_AND_SECURITY_DIVIDE?auto=download&email_work_card=download-paper.
33. European Social Survey (2017) PRINT REPORT - European Social Survey [Online]. Available at http://www.esswellbeingmatters.org/print-report/index.html (Accessed 28 February 2021).
34. Frissen, V., Lakemeyer, G. and Petropoulos, G. (2018) Ethics and artificial intelligence. [Online], Bruegel. Available at https://www.bruegel.org/2018/12/ethics-and-artificial-intelligence/ (Accessed 9 June 2020).
35. Fundacja Inna Przestrzeń (2021) Fundacja Inna Przestrzeń [Online]. Available at https://www.innaprzestrzen.pl/ (Accessed 12 September 2021).
36. Furman, M. (2007) Problem aporii poznania bezpośredniego Fenomenologia Edmunda Husserla w świetle filozofii klasycznej: Praca doktorska [Online], Katowice, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Filozofii. Available at http://www.sbc.org.pl/Content/4444/doktorat2679.pdf.
37. Furman, M. (2007) Problem aporii poznania bezpośredniego Fenomenologia Edmunda Husserla w świetle filozofii klasycznej. (Praca doktorska.) [Online], Katowice. Available at http://www.sbc.org.pl/Content/4444/doktorat2679.pdf (Accessed 1 July 2020).
38. Geopolitical Codes (2018) [Online]. Available at https://www.e-education.psu.edu/geog128/node/644 (Accessed 7 January 2021).
39. Goh, E. and Prantl, J. (2020) COVID-19 is exposing the complexity of connectivity [Online], eastasiaforum.org. Available at https://www.eastasiaforum.org/2020/04/08/covid-19-is-exposing-the-complexity-of-connectivity/ (Accessed 11 May 2020).
40. Google Books (2021) State Power [Online]. Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=m_vPG0VIy5MC&oi=fnd&pg=PR10&dq=future+of+the+state+power&ots=Lke46_EvWh&sig=q6jTcXI7yjpvoYKbSEt1ZRQfMzE&redir_esc=y#v=onepage&q=future%20of%20the%20state%20power&f=false (Accessed 1 March 2021).
41. Google Books (2021) Issues in Informing Science & Information Technology, Volume 9 (2012) [Online]. Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=p5fnRLNu8ncC&oi=fnd&pg=PA267&dq=digital+era&ots=zMrmsIDyn-&sig=lrcTeizcdsp_jOZL79e_qW9hexo&redir_esc=y#v=onepage&q=digital%20era&f=false (Accessed 2 October 2021).
42. Harari, Y. N. and Tang, A. (2020) Yuval Noah Harari in conversation with Audrey Tang [Online], YouTube. Available at https://www.youtube.com/watch?v=FYv_v3H3xd0&t=3277s (Accessed 18 July 2020).
43. Hayles, C. S. (2018) ‘Embedding Education for Sustainable Development through the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015’, European Journal of Sustainable Development, vol. 7, no. 4, p. 22 [Online]. DOI: 10.14207/ejsd.2018.v7n4p22 (Accessed 3 June 2020).
44. Heather Roff (2017) Advancing Human Security Through Artificial Intelligence [Online]. Available at https://www.chathamhouse.org/publication/advancing-human-security-through-artificial-intelligence.
45. Heitler, S. (2021) 4 Conflict Resolution Worksheets For Your Practice [Online]. Available at https://positivepsychology.com/conflict-resolution-worksheets/?utm_source=ActiveCampaign&utm_medium=email&utm_content=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships&utm_campaign=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships (Accessed 9 September 2020).
46. Howell, E. (2013) What If Earth Was Threatened by An Asteroid Strike? Astronaut Panel Brings Up Ideas To Search, Deflect These Threats (Astronaut Panel Brings Up Ideas To Search, Deflect These Threats) [Online], Universe Today. Available at https://www.universetoday.com/105757/what-if-earth-was-under-attack-by-an-asteroid-astronaut-panel-brings-up-ideas-to-search-deflect-these-threats/ (Accessed 19 April 2020).
47. Huh, H.-S. and Park, C.-Y. (2019) A New Index of Globalization: Measuring Impacts of Integration on Economic Growth and Income Inequality, ADB Economics Working Paper Series [Online]. Available at https://www.adb.org/sites/default/files/publication/513856/ewp-587-new-index-globalization.pdf (Accessed 7 July 2020).
48. Institute for Economics & Peace (2020) ‘COVID-19 and Peace.’ [Online]. Available at http://visionofhumanity.org/app/uploads/2020/06/COVID19-and-Peaceweb.pdf (Accessed 11 July 2020).
49. Institute for Economics & Peace (2020) Global Peace Index 2020:: Measuring Peace in a Complex World [Online]. Available at http://visionofhumanity.org/app/uploads/2020/06/GPI_2020_web.pdf (Accessed 11 July 2020).
50. Instytut Statystyki i Demografii, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (2013) Projekt DIAGNOZA SPOŁECZNA [Online]. Available at https://ssl-kolegia.sgh.waw.pl/pl/kae/struktura/isid/projekty/ds/Strony/default.aspx (Accessed 28 February 2021).
51. International Fund for Agricultural Development (2016) Rural development: report 2016 : fostering inclusive rural transformation [Online]. Available at https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/P1115_section_1.pdf.
52. IPBES (2019) Media Release: Nature’s Dangerous Decline ‘Unprecedented’; Species Extinction Rates ‘Accelerating’ [Online]. Available at https://www.ipbes.net/news/Media-Release-Global-Assessment (Accessed 29 March 2021).
53. Joanna Bielecka-Prus (2012) ‘Problem kontekstu w teoriach komunikowania społecznego’, Studia Socjologiczne, 1 (204) [Online]. Available at https://www.academia.edu/3506633/Problem_kontekstu_w_teoriach_komunikowania_spo%C5%82ecznego.
54. Jones, K. (2019) Online Disinformation and Political Discourse: Applying a Human Rights Framework [Online]. Available at https://www.chathamhouse.org/publication/online-disinformation-and-political-discourse-applying-human-rights-framework.
55. Kasperski, E. (1999) ‘Poznanie i sztuka egzystowania u Kierkegaarda.’, Principia. Pisma koncepcyjne z filozofii i socjologii teoretycznej., Tom XXIII, pp. 117–136 [Online]. Available at https://www.ejournals.eu/Principia/1999/Tom-23-1999/ (Accessed 15 February 2021).
56. Japan Business Federation (2017) ‘Charter of Corporate Behavior’ [Online]. Available at https://www.keidanren.or.jp/en/policy/csr/charter2017.pdf (Accessed 26 July 2021).
57. Kello, L. (2013) ‘The Meaning of the Cyber Revolution: Perils to Theory and Statecraft’, International Security, vol. 38, no. 2, pp. 7–40 [Online]. DOI: 10.1162/ISEC_a_00138 (Accessed 2 October 2021).
58. Kijewska, A. (2013) ‘Koncepcja indywiduum w myśli Jana Szkota Eriugeny’, Filo-Sofija, vol. 13, no. 23 [Online]. Available at http://ww.filo-sofija.pl/index.php/czasopismo/article/view/610/594.
59. King, I. (2020) How Covid-19 Will Change Us: Seven Lessons from the Most Consequential Pandemics in History [Online]. Available at https://www.csis.org/analysis/how-covid-19-will-change-us-seven-lessons-most-consequential-pandemics-history (Accessed 9 June 2020).
60. Kinnvall, C., Manners, I. and Mitzen, J. (2018) ‘Introduction to 2018 special issue of European Security : “ontological (in)security in the European Union”’, European Security, vol. 27, no. 3, pp. 249–265 [Online]. DOI: 10.1080/09662839.2018.1497977 (Accessed 8 April 2021).
61. Kluwer, W. (2018) Ustanowienie ogólnych ram dla sekurytyzacji oraz utworzenie szczególnych ram dla prostych, przejrzystych i standardowych [Online], Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2017.347.35). Available at https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/ustanowienie-ogolnych-ram-dla-sekurytyzacji-oraz-utworzenie-szczegolnych-ram-68999829 (Accessed 21 June 2020).
62. Kołodko, G. W. (2021) ‘Merytokracja demokratyczna i autokratyczna a rozwój gospodarczy’, Studia Socjologiczno-Polityczne, vol. 2021, 1(14), pp. 43–65 [Online]. Available at http://pte.pl/pliki/2/12/studia_socjo.pdf (Accessed 31 October 2021).
63. Kolodko, G. W. (2021) The quest for development success : bridging theoretical reasoning with economic practice (eBook, 2021) [WorldCat.org] [Online], Lanham, Lexington Books. Available at https://www.worldcat.org/title/quest-for-development-success-bridging-theoretical-reasoning-with-economic-practice/oclc/1235903132?referer=di&ht=edition (Accessed 31 October 2021).
64. Kovacevic, M. and Jahic, A. (2020) COVID-19 and human development [Online], Google Data Studio. Available at http://datastudio.google.com/reporting/abd4128c-7d8d-4411-b49a-ac04ab074e69/page/QYXLB?feature=opengraph (Accessed 4 June 2020).
65. Koziej, S. (2011) ‘Bezpieczeństwo: istota, podstawowe kategorie i historyczna ewolucja.’, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, no. 18, pp. 19–39 [Online]. Available at https://www.bbn.gov.pl/pl/prace-biura/publikacje/kwartalnik-bezpieczens/wydania-archiwalne/182011/3322,Bezpieczenstwo-istota-kategorie-ewolucja.html (Accessed 9 June 2020).
66. Kytömäki, E. (2015) The Arms Trade Treaty and Human Security: Cross-cutting Benefits of Accession and Implementation [Online]. Available at https://www.chathamhouse.org/publication/arms-trade-treaty-and-human-security-cross-cutting-benefits-accession-and-implementation (Accessed 16 June 2020).
67. Lesinska, M. (2018) ‘Polska diaspora, Polonia, emigracja. Spory pojęciowe wokół skupisk polskich za granicą’, Polski Przegląd Migracyjny, vol. 2018, no. 3 [Online]. Available at https://www.researchgate.net/publication/344285251_Polska_diaspora_Polonia_emigracja_Spory_pojeciowe_wokol_skupisk_polskich_za_granica#fullTextFileContent (Accessed 25 February 2021).
68. Łuczeczko, P. (2012) ‘Antropologia wspólczesności w Polsce, narodziny, rozwój, perspektywy.: Rocznik Antropologii Historii, 2012, rok II, nr 1(2), ss. 21–45’, pp. 21–45 [Online]. Available at http://rah.pth.net.pl/uploads/2012_1_Wsp%C3%B3%C5%82czesno%C5%9B%C4%87/Luczeczko.pdf (Accessed 1 July 2020).
69. Łuczeczko, P. (2012) ‘Antropologia wspólczesności w Polsce, narodziny, rozwój, perspektywy’, Rocznik Antropologii Historii, 2012, rok II,, 1(2), pp. 21–45 [Online]. Available at http://rah.pth.net.pl/uploads/2012_1_Wsp%C3%B3%C5%82czesno%C5%9B%C4%87/Luczeczko.pdf.
70. Łukasik, B. (2009) ‘Od przekazu wiedzy do uczenia samodzielności poznawczej i egzystencjalnej.’, Podstawy Edukacji, vol. 2009, no. 2, pp. 251–265 [Online]. Available at https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=570342 (Accessed 26 January 2021).
71. Mantovani, F. (2012) ‘La Noosfera’ [Online]. Available at http://www.biosferanoosfera.it/uploads/files/e1ba19f1ffdd4c84ceb95d0e0ef496ba8e63d0d9.pdf (Accessed 8 June 2021).
72. Marshall, M. G. (2014) Managing Complexity in Modern Societal-Systems [Online], VideoBook. Available at https://www.systemicpeace.org/videobook.html (Accessed 4 June 2020).
73. Martin, M. (2013) Back to the future for ‘human security’ [Online], openDemocracy. Available at https://www.opendemocracy.net/en/back-to-future-for-human-security/ (Accessed 4 June 2020).
74. Martin, M. and Owen, T. (2010) ‘The second generation of human security: lessons from the UN and EU experience’, International Affairs, vol. 86, no. 1, pp. 211–224 [Online]. DOI: 10.1111/j.1468-2346.2010.00876.x (Accessed 4 June 2020).
75. Maslow, A. H. (1970) MOTIVATION PERSONALITY [Online]. Available at http://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Motivation_and_Personality-Maslow.pdf.
76. Matysiuk, R. (2016) ‘Bezpieczeństwo człowieka jako wartość ponadczasowa w ujęciu Jana Amosa Komeńskiego’, Siedleckie Zeszyty Komeniologiczne, pp. 103–113 [Online]. Available at https://comenius.uph.edu.pl/tom-iii.
77. Mccarthy, A. (2006) Fred Turner, "From Counterculture to Cyberculture: Stewart Brand, the Whole Earth Network, and the Rise of Digital Utopianism&quot [Online], University of Chicago Press. Available at https://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/xmlpage/4/article/316 (Accessed 12 December 2020).
78. Metzler, K. (2020) ‘2020 Proved Value of Social Science to Wider World’, Social Science Space, 18 December [Online]. Available at https://www.socialsciencespace.com/2020/12/2020-proved-value-of-social-science-to-wider-world/ (Accessed 29 December 2020).
79. Mieczysław, M. (2018) Kierunki ewolucji europejskiego systemu międzynarodowego w pierwszej i drugiej dekadzie XXI wieku 2018 [Online]. Available at www.studiapoliticae.us.edu.pl.
80. Mylonas, H. and Tudor, M. (2021) ‘Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know’, Annual Review of Political Science, vol. 24, no. 1, pp. 109–132 [Online]. DOI: 10.1146/annurev-polisci-041719-101841 (Accessed 16 May 2021).
81. Nagdy, M. and Roser, M. (2015) ‘Intelligence’, Our World in Data [Online]. Available at https://ourworldindata.org/intelligence (Accessed 19 April 2020).
82. Natalia Vitanova (2020) ‘Професии на бъдещето в сферата на образованието’, Годишник на Шуменския университет „Епископ Константин Преславски“. Педагогически факултет, XXIV, no. 1, pp. 647–657 [Online]. Available at https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=941939.
83. New Security Beat (2021) Safety and Security in the Global Youth Wellbeing Index [Online]. Available at https://www.newsecuritybeat.org/2014/12/safety-security-global-youth-wellbeing-index/ (Accessed 8 April 2021).
84. Newsweek PL (2015) 12 najważniejszych języków świata [GRAFIKI] [Online], Newsweek.pl. Available at https://www.newsweek.pl/swiat/najpopularniejsze-jezyki-swiata-ktorego-jezyka-warto-sie-uczyc/weg04zj (Accessed 19 April 2020).
85. Nižetić, S., Šolić, P., López-de-Ipiña González-de-Artaza, D. and Patrono, L. (2020) ‘Internet of Things (IoT): Opportunities, issues and challenges towards a smart and sustainable future’, Journal of Cleaner Production, vol. 274, p. 122877 [Online]. DOI: 10.1016/j.jclepro.2020.122877 .
86. Noack, R. and Gamio, L. (2015) ‘The world’s languages, in 7 maps and charts’, The Independent, 31 December [Online]. Available at https://www.independent.co.uk/news/world/the-worlds-languages-in-seven-maps-and-charts-a6791871.html (Accessed 26 July 2020).
87. Nyirongo, M. (2014) Human security [Online], Chreso University, Lusaka, Zambia. Available at https://www.academia.edu/3663835/human_security (Accessed 9 July 2020).
88. O’Hanlon, M. E. (2020) From the Pentagon’s “4+1” threat matrix, to “4+1 times 2” [Online], Brookings. Available at https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/05/11/from-the-pentagons-41-threat-matrix-to-41-times-2/ (Accessed 25 May 2020).
89. OECD (2017) How’s Life? 2017: Measuring Well-being [Online], OECD. Available at https://www.oecd-ilibrary.org/economics/how-s-life-2017_how_life-2017-en (Accessed 6 March 2020).
90. OECD (2021) Executive summary | States of Fragility 2020 | OECD iLibrary [Online]. Available at https://www.oecd-ilibrary.org/sites/ba7c22e7-en/index.html?itemId=/content/publication/ba7c22e7-en (Accessed 17 July 2021).
91. ONZ (1948) Powszechna Deklaracja Praw Człowieka [Online]. Available at https://www.unesco.pl/fileadmin/user_upload/pdf/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf.
92. Ortiz-Ospina, E. and Roser, M. (2013) ‘Happiness and Life Satisfaction’, Our World in Data [Online]. Available at https://ourworldindata.org/happiness-and-life-satisfaction (Accessed 19 April 2020).
93. Ortiz-Ospina, E. and Roser, M. (2016) ‘Global Health’, Our World in Data [Online]. Available at https://ourworldindata.org/health-meta (Accessed 19 April 2020).
94. Ortiz-Ospina, E. and Roser, M. (2016) ‘Trust’, Our World in Data [Online]. Available at https://ourworldindata.org/trust (Accessed 19 April 2020).
95. Ortiz-Ospina, E. and Roser, M. (2020) ‘Loneliness and Social Connections’, Our World in Data [Online]. Available at https://ourworldindata.org/social-connections-and-loneliness (Accessed 19 April 2020).
96. OTH (2019) The 6th Warfighting Domain [Online]. Available at https://othjournal.com/2019/11/05/the-6th-warfighting-domain/ (Accessed 15 May 2021).
97. Our World in Data (2021) Do rich countries import deforestation from overseas? [Online]. Available at https://ourworldindata.org/exporting-deforestation (Accessed 1 March 2021).
98. Paris, R. (2001) ‘Human Security: Paradigm Shift or Hot Air?’, International Security, vol. 26, no. 2, pp. 87–102 [Online]. DOI: 10.1162/016228801753191141 (Accessed 4 June 2020).
99. Perfors, A. (2002) Simulated Evolution of Language: a Review of the Field [Online]. Available at http://jasss.soc.surrey.ac.uk/5/2/4.html (Accessed 19 April 2020).
100. Perkins, H. and Thorns, D. C. (2020) Place, Identity and Everyday Life in a Globalizing World [Online]. Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=AzcdBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=identity+in+the+globalizing+world&ots=fl7PyXFpQK&sig=Gv3fo6sbecrvopNpxKO25cePuSc&redir_esc=y#v=onepage&q=identity%20in%20the%20globalizing%20world&f=false (Accessed 28 October 2020).
101. Phil, O. (2019) Making States Accountable for Deliberate Forced Displacement (World Refugee Council Research Paper No. 17) [Online], Waterloo, ON, Canada. Available at https://www.cigionline.org/sites/default/files/documents/WRC%20Research%20Paper%20no.17_1.pdf.
102. Pinker, S. (2020) Reimagining Victory: Understanding Victory Today. [Online], YouTube. Available at https://www.youtube.com/watch?v=7eWh4OJuhOQ (Accessed 18 July 2020).
103. Pinker, S. (2020) Reimagining Victory: Understanding Victory Today [Online]. Available at https://www.bing.com/videos/search?q=steven+pinker&&view=detail&mid=3258E8CDB52AA5D2C8303258E8CDB52AA5D2C830&&FORM=VDRVSR (Accessed 18 July 2020).
104. Pinker, S. and Bieroń, T. (2018) Nowe Oświecenie: Argumenty za rozumem, nauką, humanizmem i postępem [Online], Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo. Available at http://www.biblos.pk.edu.pl/ST/2019/02/100000319769/100000319769_Pinker_NoweOswiecenie.pdf.
105. Piwowarski, J. (2016) Koncepcja organizacji uczącej się jako strategia budowania II filaru kultury bezpieczeństwa na przykładzie wyższej szkoły bezpieczeństwa publicznego i indywidualnego „apeiron” w Krakowie. [Online], Kraków. Available at https://www.researchgate.net/publication/324000245_KONCEPCJA_ORGANIZACJI_UCZACEJ_SIE_JAKO_STRATEGIA_BUDOWANIA_II_FILARU_KULTURY_BEZPIECZENSTWA_NA_PRZYKLADZIE_WYZSZEJ_SZKOLY_BEZPIECZENSTWA_PUBLICZNEGO_I_INDYWIDUALNEGO_APEIRON_W_KRAKOWIE (Accessed 2 August 2020).
106. Plambech, S. and Brus Pedersen, M. (2019) New DIIS report on human trafficking puts the Danish media-coverage under a critical spotlight [Online]. Available at https://www.diis.dk/en/research/new-diis-report-on-human-trafficking-puts-the-danish-media-coverage-a-critical-spotlight (Accessed 8 June 2020).
107. Porter, G. (1995) Environmental security as a national security issue [Online]. Available at https://search.proquest.com/openview/978f1822763a82309d7ad2754c697162/1.pdf?pq-origsite=gscholar&cbl=41559.
108. PositivePsychology.com (2017) Interpersonal Effectiveness: 9 Worksheets & Examples (+ PDF) [Online]. Available at https://positivepsychology.com/interpersonal-effectiveness/?utm_source=ActiveCampaign&utm_medium=email&utm_content=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships&utm_campaign=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships (Accessed 9 September 2020).
109. PositivePsychology.com (2020) Fostering Healthy Relationships: 60 Helpful Worksheets [Online]. Available at https://positivepsychology.com/healthy-relationships-worksheets/?utm_source=ActiveCampaign&utm_medium=email&utm_content=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships&utm_campaign=60%2B+Activities+To+Build+Healthy+Relationships (Accessed 9 September 2020).
110. Prandecki, K. and Michałowski, A. (2018) ‘The risk of catastrophes for civilisational development of environmental origin’ [Online]. DOI: 10.24425/IGBP.2018.124892 (Accessed 4 June 2020).
111. Quick, A. (2017) The importance of subjective wellbeing: Overview Archives - European Social Survey [Online]. Available at http://www.esswellbeingmatters.org/overview/index.html (Accessed 28 February 2021).
112. RYMER, R. (2012) Vanishing Voices [Online], Magazine. Available at https://www.nationalgeographic.com/magazine/2012/07/vanishing-languages/ (Accessed 19 April 2020).
113. SAGE (2011) Human security and EU foreign policy: concepts, impacts, implications [Online]. Available at https://socialsciencespace.com/2011/04/human-security-and-eu-foreign-policy-concepts-impacts-implications/ (Accessed 4 June 2020).
114. ‘Scenariusze_przemian_religijnosci_druk’ [Online]. Available at https://www.kul.pl/files/107/marianski_j/102021/Scenariusze_przemian_religijnosci_druk.pdf (Accessed 27 October 2021).
115. (2020) ‘Sfery Ziemi - charakterystyka’, NETSTEL Software Marcin Matusiak Spółka Jawna, 18 February [Online]. Available at https://www.naukowiec.org/tablice/geografia/sfery-ziemi_2879.html (Accessed 23 July 2021).
116. ShanghaiRanking Consultancy (2020) ARWU World University Rankings 2020 | Academic Ranking of World Universities 2020 | Top 1000 universities | Shanghai Ranking - 2020 [Online]. Available at http://www.shanghairanking.com/ARWU2020.html (Accessed 19 December 2020).
117. ShanghaiRanking's Academic Ranking of World Universities (2021) [Online]. Available at https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu/2021 (Accessed 19 August 2021).
118. Shapiro, H. S., Purpel, D. E. and (Nie podano) (2004) Critical Social Issues in American Education [Online] (Google Books). Available at https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=hKuPAgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA437&dq=Identity+in+the+globalizing+world&ots=jDOtOZ0xBA&sig=JMt-Ykpb8KWEXXf0NL8s9Xh9BhY&redir_esc=y#v=onepage&q=Identity%20in%20the%20globalizing%20world&f=false (Accessed 28 October 2020).
119. Sikorski, K. (2015) Bezpieczeństwo w Europie (Security in Europe) [Online]. Available at https://www.academia.edu/34052609/Bezpiecze%C5%84stwo_europejskie_Security_in_Europe_ (Accessed 29 July 2020).
120. Sikorski, K. (2019) Splot rozwój-bezpieczeństwo w dobie przesileń cywilizacyjnych - sposób ujęcia problemu. (The Development-Security Nexus in the era of civilizational transformation – a way of approach.) [Online], ResearchGate. Available at https://www.researchgate.net/publication/334130405_Splot_rozwoj-bezpieczenstwo_w_dobie_przesilen_cywilizacyjnych_-_sposob_ujecia_problemu_The_Development-Security_Nexus_in_the_era_of_civilizational_transformation_-_a_way_of_approach (Accessed 29 July 2020).
121. Skimina, E. and Cieciuch, J. (2020) Explaining Everyday Behaviours and Situational Context by Personality Metatraits and Higher‐order Values [Online]. Available at https://www.researchgate.net/publication/338504749_Explaining_Everyday_Behaviours_and_Situational_Context_by_Personality_Metatraits_and_Higher-order_Values (Accessed 11 November 2020).
122. Śliwerski, B. (2020) ‘Crisis of democracy and education reforms in Poland after 30 years of political transformation.’, „Facta Simonidis”, 1(13) [Online]. Available at https://upz.edu.pl/data/file_attachment/2144-facta-2020.pdf#page=293 (Accessed 3 November 2020).
123. Słownik ochrony środowiska (2021) [Online]. Available at https://www.teraz-srodowisko.pl/slownik-ochrona-srodowiska/?litera=A (Accessed 17 July 2021).
124. Sobestiańczyk, T. ‘ZN_Organizacja_i_Zarzadzanie_64_2016’ [Online]. Available at http://cybra.p.lodz.pl/Content/15072/ZN_Organizacja_i_Zarzadzanie_64_2016.pdf#page=44 (Accessed 6 October 2021).
125. Stępińska, A. ‘Komunikowanie miedzykulturowe jako doswiadczenie i przedmiot studiów’, Wpływ edukacji na rozwój społeczno–ekonomiczny w warunkach globalizacji [Online]. Available at https://www.academia.edu/19050287/Komunikowanie_miedzykulturowe_jako_doswiadczenie_i_przedmiot_studi%C3%B3w?auto=download&email_work_card=download-paper.
126. Straś-Romanowska, M. (2002) ‘Rozwój człowieka a rozwój osobowy’, Studia Psychologica, no. 3, 91-104 [Online]. Available at https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Studia_Psychologica/Studia_Psychologica-r2002-t-n3/Studia_Psychologica-r2002-t-n3-s91-104/Studia_Psychologica-r2002-t-n3-s91-104.pdf (Accessed 24 July 2021).
127. Sutton, J. (2020) ‘Erik Erikson’s Stages of Psychosocial Development Explained’, PositivePsychology.com, 5 August [Online]. Available at https://positivepsychology.com/erikson-stages/ (Accessed 24 July 2021).
128. Syed, A. (2020) Everything People: A New Economic System for our Future [Online], Notion Press. Available at https://books.google.pl/books?id=dlzyDwAAQBAJ.
129. Sztabiński, P. B. and Sztabiński, F. (eds) (2018) Polska - Europa: Wyniki Europejskiego Sondażu Społecznego 2002-2016/17 [Online], Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Available at https://www.ifispan.pl/wp-content/uploads/2018/11/ESS-2018-archiw_1.pdf (Accessed 28 February 2021).
130. Szwed, R. (2005) Tożsamość europejska versus tożsamość narodowa? [Online]. Available at https://www.academia.edu/781257/To%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87_europejska_versus_to%C5%BCsamo%C5%9B%C4%87_narodowa?email_work_card=view-paper (Accessed 28 October 2020).
131. Tanaka, A. (2016) Security: Human, National, and International [Online]. Available at https://www2.jiia.or.jp/en/pdf/digital_library/japan_s_diplomacy/160325_Akihiko_Tanaka.pdf (Accessed 8 June 2020).
132. Transparency International (ed) (2021) 2020 - Corruption Perceptions Index [Online]. Available at https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/nzl (Accessed 1 July 2021).
133. Transparency International (2020) Corruption Perceptions Index 2019 [Online]. Available at https://images.transparencycdn.org/images/2019_CPI_Report_EN_200331_141425.pdf (Accessed 7 June 2019).
134. UAM (2020) „Planeta Ziemia stoi w obliczu zagrożenia klimatycznego” – apel naukowców ze świata i działania Nadnoteckiego Instytutu UAM w Pile - Nadnotecki Instytut UAM w Pile [Online]. Available at https://pila.amu.edu.pl/wiadomosci/planeta-ziemia-stoi-w-obliczu-zagrozenia-klimatycznego-apel-naukowcow-ze-swiata-i-dzialania-nadnoteckiego-instytutu-uam-w-pile (Accessed 4 October 2020).
135. UN Industrial Development Organization (2015) Industrial Development Report 2016: The Role of Technology and Innovation in Inclusive and Sustainable Industrial Development [Online], UN. Available at https://www.un-ilibrary.org/economic-and-social-development/industrial-development-report-2016_a1cf26ea-en (Accessed 4 June 2020).
136. UNDP (2019) Human Development Report 2019:: Beyond income, beyond averages, beyond today : inequalities in human development in the 21st century [Online]. Available at http://hdr.undp.org/en/content/human-development-report-2019.
137. UNDP, OPHI (2020) Global Multidimensional Poverty Index 2020: Charting pathways out of multidimensional poverty: Achieving the SDGs [Online]. Available at http://hdr.undp.org/en/2020-MPI (Accessed 10 December 2020).
138. Vishkin, A., Schwartz, S. H., Bloom, P. B.-N. and Solak, N. (2020) Religiosity and Desired Emotions: Belief Maintenance or Prosocial Facilitation? [Online]. Available at https://www.researchgate.net/publication/338429474_Religiosity_and_Desired_Emotions_Belief_Maintenance_or_Prosocial_Facilitation (Accessed 3 November 2020).
139. Vitanova, N. I. (2020) Professions Of The Future In The Field Of Education. [Online]. Available at https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=971996 (Accessed 8 June 2021).
140. Voiceless Bodies and Bodiless Voices: The Drama of Human Perception in "Coriolanus" on JSTOR (1992) [Online]. Available at https://www.jstor.org/stable/2870880?seq=1 (Accessed 1 March 2021).
141. Wilk, E. (ed) (2019) Dobrostan. Co to jest i jak osiagnąć. (Poradnik psychologiczny. Tom 34) [Online]. Available at https://www.oecd.org/statistics/Better-Life-Initiative-country-note-Poland.pdf.
142. Włącz się w Polskę (2021) Słownik Wielojęzyczny= Wielokulturowy - Włącz się w Polskę [Online]. Available at http://www.wlaczsiewpolske.pl/nauczyciele/40-slownik-wielojezyczny-wielokulturowy (Accessed 12 September 2021).
143. Wojtyla, K. (1968) ‘Osoba i czyn : refleksywne funkcjonowanie świadomości i jej emocjonalizacja’, Studia Theologica Varsaviensia, t6-n1, pp. 101–119 [Online]. Available at https://bazhum.muzhp.pl/media//files/Studia_Theologica_Varsaviensia/Studia_Theologica_Varsaviensia-r1968-t6-n1/Studia_Theologica_Varsaviensia-r1968-t6-n1-s101-119/Studia_Theologica_Varsaviensia-r1968-t6-n1-s101-119.pdf (Accessed 12 September 2021).
144. Wolański, N. (2012) Ekologia człowieka: Podstawy ochrony środowiska i zdrowia człowieka [Online], Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN. Available at http://www.biblos.pk.edu.pl/ST/2018/04/100000316267/100000316267_Wolanski_EkologiaCzlowieka.pdf.
145. Wolański, N. (2012) Ekologia człowieka: Podstawy ochrony środowiska i zdrowia człowieka [Online], Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN. Available at http://www.biblos.pk.edu.pl/ST/2018/04/100000316267/100000316267_Wolanski_EkologiaCzlowieka.pdf.
146. World Bank (2018) World Development Report 2019: The Changing Nature of Work [Online], The World Bank. Available at http://elibrary.worldbank.org/doi/book/10.1596/978-1-4648-1328-3 (Accessed 5 June 2020).
147. World Health Organization and Regional Office for Europe (2013) ‘Health 2020:: a European policy framework supporting action across government and society for health and well-being.’ [Online]. Available at https://psycnet.apa.org/fulltext/2020-34995-001.pdf (Accessed 28 February 2021).
148. Worldometer - Światowe statystyki aktualizowane w czasie rzeczywistym (2021) [Online]. Available at https://www.worldometers.info/pl/ (Accessed 3 September 2021).
149. Wu, Z. and McGoogan, J. M. (2020) Characteristics of and Important Lessons From the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Outbreak in China: Summary of a Report of 72 314 Cases From the Chinese Center for Disease Control and Prevention [Online]. Available at https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32091533/.
150. Yanagida, K. (2020) The Impacts of the New Coronavirus Pandemic on the Global Economy: A Nontechnical Summary, The Japan Institute of International Affairs, JIIA Strategic Comments [Online]. Available at https://www.jiia.or.jp/en/strategic_comment/2020/04/jiia-strategic-comments-2020-5.html (Accessed 25 May 2020).
151. Żakowski, J. (2014) ‘Mirosława Marody o tym, jak funkcjonuje społeczeństwo’, POLITYKA Sp. z o.o. S.K.A, 16 December [Online]. Available at https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1602815,1,miroslawa-marody-o-tym-jak-funkcjonuje-spoleczenstwo.read (Accessed 21 November 2020).
152. Zięba, R. (2018) ‘Teoria bezpieczeństwa państwa w ujęciu neorealistycznym / The Theory of State Security in the Neorealistic Approach’, Studia Politologiczne, Vol. 49, pp. 13–32 [Online]. Available at https://www.academia.edu/37604565/Teoria_bezpiecze%C5%84stwa_pa%C5%84stwa_w_uj%C4%99ciu_neorealistycznym_The_Theory_of_State_Security_in_the_Neorealistic_Approach (Accessed 31 May 2020).
153. Zięba, R. (2018) ‘The Euro-Atlantic Security System in the 21st Century: From Cooperation to Crisis’ [Online]. Available at https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-79105-0 .
154. Zięba, R. (2018) ‘The Euro-Atlantic Security System in the 21st Century: From Cooperation to Crisis’ [Online]. Available at https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-79105-0 .
155. Zięba, R. (2018) ‘The Euro-Atlantic Security System in the 21st Century: From Cooperation to Crisis’ [Online]. Available at https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-79105-0 .
156. Zubik, M. (cop. 2008) Wybór dokumentów prawa międzynarodowego dotyczących praw człowieka [Online], Warszawa, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Available at http://www.rpo.gov.pl/pliki/12108381350.pdf.
157. Żukrowska, K. ‘Model bezpieczeństwa międzynarodowego XXI w. : Od teorii do praktyki - Przemiany systemu bezpieczeństwa i współpracy międzynarodowej w drugiej dekadzie XXI’, in Krakowski Studia Międzynarodowe (2015).
158. Кузнецов, В. Н. (2002) Формирование культуры безопасности в трансформирующемся обществе: Социологический аспект [Online], Москва. Available at /content/formirovanie-kultury-bezopasnosti-v-transformiruyushchemsya-obshchestve-sotsiologicheskii-as (Accessed 4 June 2020).
159. Морозова, Н. Н. (2016) Bezopasnost-kak-rechevoy-akt-i-diskursivnaya-praktika-k-voprosu-o-konstruirovanii-politicheskoy-identichnosti [Online]. Available at https://cyberleninka.ru/article/n/bezopasnost-kak-rechevoy-akt-i-diskursivnaya-praktika-k-voprosu-o-konstruirovanii-politicheskoy-identichnosti.
160. Николаевна, М. Н. (2016) ‘Безопасность как речевой акт и дискурсивная практика: к вопросу о конструировании политической идентичности’, Политическая лингвистика, no. 1 [Online]. Available at https://cyberleninka.ru/article/n/bezopasnost-kak-rechevoy-akt-i-diskursivnaya-praktika-k-voprosu-o-konstruirovanii-politicheskoy-identichnosti (Accessed 6 June 2020).
161. Тамбовцева Марина Андреевна (2017) Теоретический подход копенгагенской школы к обеспечению международной безопасности: основные положения теории секьюритизации [Online] (9). Available at https://www.gramota.net/articles/issn_1997-292X_2017_9_48.pdf.

Materiały, które
pomagały,
pomagają,
mam nadzieję
że pomogą mi
lepiej zrozumieć siebie,
innych ludzi,
współczesne wyzwania
oraz zagrożenia
cywilizacyjne i przyrodnicze.

Człowiek i Natura XXI

Kim, czym jesteśmy? Fakty i mity 1950-2024

Autobiograficzne refleksje o bezpieczeństwie, trwałym rozwoju i jakości życia człowieka 

- o dobrostanie, uważności, sprawczości jednostki i ekologii.

KONTAKT

mail@kazimierz-sikorski-poland.com

Bezpieczeństwo zaczyna się od warunków życia.

Dekalog bezpieczeństwa narodowego Polski

Dlaczego bezpieczeństwo zaczyna się od warunków życia i powinno prowadzić do Wielkiej Strategii

Kiedy mówimy o bezpieczeństwie Polski, najczęściej myślimy o wojsku, granicach, NATO i zdolności państwa do obrony. Jest to zrozumiałe, zwłaszcza w czasie wojny trwającej za naszą wschodnią granicą. Jednak nawet najlepiej wyposażone siły zbrojne nie działają w próżni. Potrzebują ludzi, energii, żywności, transportu, łączności, przemysłu, wiedzy, sprawnych instytucji i społecznego zaufania.

Bezpieczeństwo zaczyna się więc wcześniej — od warunków, w których żyje i rozwija się człowiek.

Bezpieczeństwo to coś więcej niż brak wojny

Człowiek potrzebuje czystego powietrza, wody, żywności, energii, zdrowia, mieszkania, wiedzy, więzi społecznych i poczucia wpływu na własne życie. Gdy któryś z tych elementów zostaje poważnie naruszony, skutki szybko wychodzą poza jedną dziedzinę.

Susza może ograniczyć produkcję żywności. To podnosi ceny, pogarsza sytuację rodzin i zwiększa napięcia społeczne. Kryzys energetyczny wpływa na przedsiębiorstwa, szpitale, szkoły i gospodarstwa domowe. Dezinformacja może podważyć zaufanie do instytucji i utrudnić skuteczne działanie podczas epidemii, powodzi lub konfliktu.

Pandemia pokazała szczególnie wyraźnie, że zagrożenie biologiczne może w krótkim czasie zakłócić ochronę zdrowia, edukację, gospodarkę, transport, życie rodzinne i działanie urzędów. Podobnie powódź, rozległy pożar, fala upałów lub trzęsienie ziemi nie są wyłącznie problemami środowiskowymi. Ich następstwa zależą także od jakości infrastruktury, ostrzegania, ochrony ludności, komunikacji władz, wzajemnej pomocy i zdolności odbudowy.

Dlatego bezpieczeństwa nie można analizować jako zbioru osobnych szuflad. Jest ono rezultatem działania całego systemu.

Rozwój i bezpieczeństwo są ze sobą splecione

Rozwój tworzy zasoby potrzebne do ochrony ludzi i państwa. Lepsze zdrowie, edukacja, infrastruktura, innowacje i sprawna gospodarka zwiększają zdolność reagowania na kryzysy. Jednocześnie rozwój może tworzyć nowe ryzyka. Uzależnienie od jednej technologii, zagranicznego dostawcy energii albo kilku platform cyfrowych może zwiększać podatność kraju.

Podobnie działania podejmowane w imię bezpieczeństwa mogą pomagać lub szkodzić rozwojowi. Wydatki obronne są konieczne, jeśli odstraszają agresora i zapewniają realną ochronę. Mają jednak koszty, ponieważ te same zasoby nie mogą być jednocześnie przeznaczone na wszystkie inne cele. Z kolei rezygnacja z wiarygodnej obrony także ma cenę — może nią być utrata pokoju, suwerenności lub możliwości samodzielnego rozwoju.

Nie chodzi zatem o prosty wybór „armia albo rozwój”. Chodzi o znalezienie takiej struktury bezpieczeństwa, która skutecznie chroni kraj, a zarazem nie niszczy społecznych i gospodarczych podstaw jego przyszłości.

Człowiek, naród i państwo — wspólnota interesów, ale nie zawsze

Państwo jest najważniejszym narzędziem ochrony narodu. Organizuje obronę, prawo, administrację, ochronę zdrowia i infrastrukturę. Nie należy jednak automatycznie utożsamiać bezpieczeństwa instytucji państwowych z bezpieczeństwem ludzi.

Zwiększenie kontroli może poprawić zdolność państwa do działania, ale jednocześnie ograniczyć prawa obywateli. Polityka korzystna dla większości może nieproporcjonalnie obciążyć niektóre grupy. Decyzja poprawiająca sytuację dzisiaj może przenieść wysokie koszty na następne pokolenia.

Dlatego każdą politykę bezpieczeństwa należy oceniać, pytając: kogo chroni, przed czym, jakim kosztem, na jak długo i kto ponosi ciężar decyzji?

Dekalog i jego dziesięć filarów

Tytułowy Dekalog bezpieczeństwa narodowego jest nazwą programu badawczego. Nie oznacza dziesięciu przykazań ani twierdzenia, że rzeczywistość da się na zawsze zamknąć w dziesięciu punktach. Obejmuje roboczy zestaw dziesięciu filarów, czyli podstawowych i wzajemnie powiązanych obszarów, na których opierają się warunki życia, rozwój człowieka oraz zdolność narodu i państwa do działania.

W projekcie proponuję następujący dekalog filarów:

1. klimat i środowisko;
2. powietrze;
3. woda;
4. żywność;
5. energia;
6. zdrowie i demografia;
7. infrastruktura techniczna, mieszkaniowa i cyfrowa;
8. informacja, komunikacja, edukacja i wiedza;
9. instytucje, prawo, gospodarka i zaufanie;
10. kultura, tożsamość i spójność społeczna.

Nie jest to lista zamknięta. Badania mają dopiero wykazać, czy właśnie taki podział najlepiej opisuje rzeczywistość. Istotne jest nie utrzymanie liczby dziesięciu, lecz rozpoznanie najważniejszych zależności.

Wojsko nie zostało na tej liście pominięte. Bezpieczeństwo militarne ma inny charakter: korzysta z zasobów wszystkich wymienionych obszarów i służy ich ochronie. Armia potrzebuje zdrowych i kompetentnych ludzi, energii, przemysłu, transportu, łączności, informacji, sprawnych instytucji, społecznego poparcia i wiarygodnych sojuszy.

Trzy strony każdego problemu

Ten sam problem może wyglądać inaczej w zależności od przyjętej perspektywy. Dlatego każdy obszar należy badać w trzech wymiarach.

Pierwszy jest materialny: ile mamy wody, jak działa sieć energetyczna, jaki jest stan zdrowia ludności, dróg czy systemów cyfrowych.

Drugi jest percepcyjny: czy ludzie czują się bezpiecznie, komu ufają, jak oceniają ryzyko i czy są gotowi współdziałać.

Trzeci jest społeczny, kulturowy i instytucjonalny: jakie obowiązują normy, jak działa prawo, jakie wartości łączą wspólnotę, jak rozwiązuje się spory i czy decyzje władz są uznawane za prawomocne.

Przykładowo, zapasy szczepionek są faktem materialnym. Gotowość ludzi do szczepienia zależy jednak od ich wiedzy, doświadczeń i zaufania. Skuteczność całego programu zależy dodatkowo od prawa, organizacji ochrony zdrowia i sposobu komunikowania decyzji.

Pięć poziomów bezpieczeństwa

Projekt rozpoczyna analizę od osoby, a następnie przechodzi przez rodzinę, wspólnotę lokalną i organizacje, naród i państwo, aż po Unię Europejską, NATO, gospodarkę światową i środowisko planetarne.

Takie spojrzenie pozwala sprawdzić, czy rozwiązanie korzystne na jednym poziomie nie powoduje szkód na innym. Można też prześledzić, jak światowy kryzys dociera do polskiej rodziny albo jak decyzja pojedynczego państwa wpływa na cały sojusz.

Odporność może odstraszać

Odstraszanie kojarzy się głównie z wojskiem. Ma ono jednak także wymiar cywilny. Potencjalny agresor bierze pod uwagę nie tylko siłę armii, ale również to, czy państwo i społeczeństwo będą działały mimo ataków, awarii, dezinformacji i strat.

Odporne sieci energetyczne, zapasy, ochrona ludności, rezerwy, sprawna administracja, przygotowane samorządy i wiarygodna komunikacja zmniejszają szansę, że przeciwnik szybko osiągnie swoje cele. Odporność nie zastępuje obrony militarnej, ale może ją wzmacniać.

Kultura ma znaczenie

Społeczeństwa różnie rozumieją wolność, wspólnotę, obowiązek, państwo, ryzyko i sprawiedliwość. Te różnice wpływają na gotowość do ponoszenia kosztów, zaufanie do instytucji i sposób reagowania na kryzysy.

Nie oznacza to, że każdy kraj należy zamknąć w jednym „kręgu kulturowym”. Współczesne społeczeństwa są wewnętrznie zróżnicowane, a ludzie mają wiele nakładających się tożsamości. Porównywać trzeba nie stereotypowe cywilizacje, lecz konkretne układy wartości, instytucji, religii, ideologii, więzi i praktyk społecznych.

Pluralizm może być źródłem wiedzy i rozwoju, jeżeli istnieje dialog oraz wspólne reguły rozwiązywania sporów. Może również prowadzić do fragmentacji, jeżeli różnice są wykorzystywane do odmawiania innym godności i prawa do uczestnictwa.

Najważniejsze nie są same zasoby

Państwo może posiadać pieniądze, technologie i wykształconych ludzi, a mimo to nie umieć skutecznie działać. Między zasobem a rezultatem znajdują się kompetencje, koordynacja, zaufanie, przywództwo i zdolność uczenia się.

Trzeba zatem badać nie tylko to, co Polska posiada, lecz również czy potrafi to wykorzystać, utrzymać i odtworzyć. Dotyczy to szczególnie specjalistycznych kadr, przemysłu, technologii, wiedzy administracyjnej oraz współdziałania wojska, władz cywilnych, przedsiębiorstw i obywateli.

Ważne jest także przyznanie, że nie wszystko można przewidzieć. Dojrzała polityka bezpieczeństwa nie udaje pewności. Porównuje scenariusze, ujawnia założenia, szuka własnych ślepych pól i potrafi korygować błędy.

Katastrofy, pandemie i bezpieczeństwo kosmiczne

Pandemie i klęski żywiołowe nie tworzą osobnych wątków Dekalogu. Są przekrojowymi sprawdzianami całego systemu. Pokazują, czy państwo potrafi dostrzec zagrożenie, ostrzec ludzi, ochronić szczególnie narażone grupy, utrzymać działanie szpitali, energetyki, łączności i transportu, a następnie szybko odbudować zniszczone zasoby. Istotna jest nie tylko reakcja służb, lecz także wcześniejsze zapobieganie, przygotowanie obywateli i samorządów oraz wyciąganie wniosków po kryzysie.

Coraz bardziej zależymy również od przestrzeni kosmicznej. Satelity wspierają prognozowanie pogody, obserwację pożarów i powodzi, nawigację, transport, bankowość, łączność, ratownictwo i obronę. Awaria satelity, burza geomagnetyczna, kolizja na orbicie albo celowe zakłócenie sygnału mogą więc wpłynąć na codzienne życie i funkcjonowanie państwa.

Samo zaćmienie Słońca jest dobrze przewidywalnym zjawiskiem astronomicznym, a nie poważnym zagrożeniem. Przypomina jednak, że Ziemia nie jest odizolowana od procesów kosmicznych. Dla bezpieczeństwa większe znaczenie mają pogoda kosmiczna, asteroidy, rosnąca liczba obiektów orbitalnych oraz uzależnienie infrastruktury od usług satelitarnych.

Co projekt ma dać Polsce?

Celem nie jest stworzenie kolejnej rozbudowanej listy zagrożeń. Projekt ma pomóc odpowiedzieć na pytania praktyczne:

• które warunki życia są dla Polski krytyczne;
• gdzie znajdują się najgroźniejsze zależności i słabe ogniwa;
• jak kryzysy mogą przenosić się między różnymi dziedzinami;
• jak pogodzić skuteczną obronę z długofalowym rozwojem;
• kiedy bezpieczeństwo instytucji państwa rozmija się z bezpieczeństwem obywateli;
• jakie kompetencje trzeba rozwijać i chronić;
• jak przygotować państwo i społeczeństwo na kilka możliwych scenariuszy przyszłości.

Końcowym rezultatem ma być diagnoza bezpieczeństwa Polek i Polaków, narodu oraz państwa, a także rekomendacje dla polityki publicznej. Ważną częścią będzie porównanie różnych doświadczeń kulturowych i przygotowanie glosariusza pokazującego, że te same słowa — takie jak bezpieczeństwo, wolność, rozwój czy wspólnota — nie wszędzie znaczą dokładnie to samo.

Bezpieczna Polska to Polska zdolna do rozwoju.

Bezpieczeństwo nie polega na usunięciu wszystkich zagrożeń. Jest zdolnością ochrony tego, co podstawowe, działania mimo zakłóceń, uczenia się oraz dostosowywania do nowych warunków bez utraty podmiotowości.

Bezpieczna Polska potrzebuje wiarygodnej obrony i sojuszy. Potrzebuje też zdrowych ludzi, stabilnej demografii, wody, żywności, energii, infrastruktury, wiedzy, sprawnych instytucji i kultury współdziałania. Żaden z tych elementów sam nie wystarczy.

Najważniejsze pytanie brzmi zatem nie tylko: „przed czym mamy się bronić?”, lecz również: „jakie warunki musimy chronić i rozwijać, aby naród i państwo mogły przetrwać, zachować podmiotowość i odpowiedzialnie kształtować przyszłość?”.

Od Dekalogu do Wielkiej Strategii Polski

Rozpoznanie filarów bezpieczeństwa nie wystarczy, jeżeli państwo nie potrafi przełożyć wiedzy na konsekwentne działanie. Polska posiada liczne strategie, programy i plany sektorowe, lecz ich cele, terminy oraz sposoby finansowania nie zawsze tworzą spójną całość. Zmiany rządów i doraźne kryzysy dodatkowo utrudniają utrzymanie kierunku w sprawach wymagających działania przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat.

Dlatego jednym z problemów, który należy brać pod uwagę w analizach bezpieczeństwa Polski, jest potrzeba Wielkiej Strategii Rzeczypospolitej Polskiej. Powinien to być nadrzędny, długofalowy i obowiązujący administrację państwową dokument, który określa wizję polityki wewnętrznej i zagranicznej oraz łączy bezpieczeństwo z rozwojem.

Nie chodzi o kolejny dokument odkładany na półkę ani o szczegółowy plan narzucający przyszłym rządom wszystkie decyzje. Wielka Strategia powinna wyznaczać trwałe interesy państwa, hierarchię celów oraz zasady łączenia polityki obronnej, zagranicznej, gospodarczej, społecznej, demograficznej, zdrowotnej, edukacyjnej, energetycznej i środowiskowej. Rządy zachowywałyby prawo wyboru konkretnych środków, ale administracja musiałaby wykazywać zgodność swoich programów i decyzji z przyjętymi celami długookresowymi.

Aby taki dokument miał znaczenie, powinien posiadać wyraźną podstawę prawną, być powiązany z budżetem i planowaniem rozwoju, podlegać okresowej aktualizacji oraz kontroli parlamentarnej i społecznej. Musi też umożliwiać korektę kursu, gdy zmienia się otoczenie lub ujawniają się błędne założenia.

Projekt nie przesądza z góry, że samo uchwalenie Wielkiej Strategii rozwiąże problemy Polski. W ramach studium przypadku trzeba zbadać, czy brak takiego nadrzędnego dokumentu rzeczywiście osłabia ciągłość i koordynację polityki państwa oraz jakie warunki prawne, polityczne i instytucjonalne musiałyby zostać spełnione, aby Wielka Strategia stała się narzędziem działania, a nie tylko deklaracją.

Knowledge, partnership and cooperation are the foundations of security, sustainable development and quality of life.

Wiedza, partnerstwo i współdziałanie to fundamenty bezpieczeństwa, trwałego rozwoju i jakości życia .

Знания, партнерство и сотрудничество это фундамент безопасности, устойчивого развития и качества жизни.

Strona została stworzona przy wykorzystaniu kreatora stron www WebWave